Krítík - Meistari Kjarval

Sótti sýningu sl. haust sem samanstóð af lykilverkum Kjarvals og sögusmiðju þar sem sérviska Kjarvals kemur vel í ljós og lýsir hans karakter vel. Við fengum góða leiðsögn um sýninguna sem byrjaði á frásögn af æsku Kjarvals og hvað hafði mikil áhrif á hann sem barn og ungan mann. Verur/vættir, landslag og portrettmyndir eru helstu umfjöllunarefni í myndum hans og má gera sér í hugarlund hvað hafði áhrif á hann sem barn. Hann var sendur í fóstur 4 ára gamall og þurfti að ferðast langa vegalengd með konu sem hann hafði aldrei séð. Hann ólst upp í Geitavík í Borgarfirði og hafði stórbrotið landslagið í bakgarðinum hjá sér. Það hafi djúpstæð áhrif á hann og skilar sér í myndum hans.

Verkið sem ég ákvað að taka fyrir er “Krítík”, olía á striga, málað 1946-1947. Sjá hér til hliðar

Kjarval notar módel í þessari mynd sem var afar sjaldgæft á ferli hans. Í myndinni er mikið um geometrisk form sem mynda steina, fjöll og annað landslag. Að mínu mati sameinar hann alla þá meginþætti sem koma fram í myndum hans, vættir/verur, landslag og portrett. Landslagið er mjög íslenskt, við sjáum hafið, jökulinn, fjöllin, fjörugrjót, fisk, álfa og aðrar verur. Í hægra horni myndarinnar er guli og rauði liturinn ríkjandi og í raun andstæða við allt annað í myndinni. Þetta mætti túlka sem eldinn og orkuna sem býr í jörðinni. En einnig gætu þessir litlir verið andstæðan við krossinn vinstra megin sem táknar oft endalok eða kaflaskil.

Nafnið á myndinni gefur til kynna að myndefnið sé einhverskonar gagnrýni. Sumir hafa haldið fram að hér sé hann að túlka sjálfan sig sem listamann og veran með svipuna sé listagyðjan sjálf sem pískar hann áfram. Við sjáum einnig tvær skútur eða báta vinstra megin á myndinni sem geta verið tákn fyrir sjálfstæðisþörf hans sjálfs en skútur eru táknrænar fyrir sjálfstæði þeirra sem búa á eyju. Þegar Kjarval var giftur átti hann það til að hverfa svo dögum skipti og var þá jafnvel komin þvert yfir landið þegar hann lét heyra í sér. Hann ferðaðist mikið og var frelsið honum mikilvægt sem listamanni.

Ef vel er að gáð er vinstri helmingurinn nokkuð dekkri en sá hægri(sést betur á staðnum) og mætti jafnvel túlka það á þann veg að vinstri helmingurinn sé táknrænn fyrir fyrri part lífs hans þegar hann var til sjós. Sá tími var dekkri og staðsetning krossins kannski engin tilviljun, hann segir skilið við fyrra líf sem sjómaður og listin tekur við. Það má sjá tvær línur ganga aftur úr “kerinu” sem maðurinn stendur við og gæti verið að ýta því með sér. Ég skynja þetta eins og kerið sé táknrænt fyrir einhverja byrði sem hann þarf að bera með sér hvert sem hann fer og listagyðjan sjálf pískar hann áfram. Mér finnst hann vera að segja sögu af sjálfum sér í þessu málverki, fortíð og nútíð. Vinstri hliðin er táknræn fyrir barnæskuna og unglingsárin, svo verða ákveðin kaflaskil og hann segir skilið við líf sitt og helgar sig listinni. Þær tvær verur sem standa við sjóinn gæti verið fósturforeldrar hans sem reyndust honum svo vel. Hægri helmingurinn er táknrænn betra tímabil í lífi hans þó kemur það vel til skila að hann er hálfgerður þræll listarinnar. Kjarval lifði fyrir listina og líklega var hún honum líka nokkurs konar byrði. Á meðan maður skynjar hann sem hálfgerðan þræl listarinnar er myndin gædd slíkri fegurð að erfiðið virðist allt þess virði.

Kristín jónsdóttir - Kyrralífsmyndir Hafnarborg

Sýningin samanstendur af kyrralífsverkum allt frá 19.öld og fram til ársins 2010. Verkin eru öll akademísk og vísa til þess tíma sem listamennirnir voru ekki enn búnir að fullmóta sinn stíl og margir hverjir í námi á þeim tíma sem umrædd mynd var máluð. Það er þó ýmissa stílbragða farið að gæta og gaman að sjá stíleinkenni listamannanna koma í ljós svona snemma á þeirra ferli.

Í þá daga voru t.d. ungar stúlkur af efnuðum fjölskyldum oft sendar í læri til málara til að efla þær í húsmóðurhlutverkinu. Verkin eru vel unnin og mikil áhersla á raunsæi og fagurfræði. Fyrstu myndirnar bera þennan sama keim af raunsæi, mikil áhersla lögð á mála fyrirmyndina eins og hún kom fyrir. Hér er verið að æfa listamanninn á akademískan hátt í myndbyggingu, samspili ljóss, skugga og lita. Þegar líður á sýninguna sér maður að formin og litirnir breytast. Fagurfræðin víkur svo fyrir áhrifum kúbisma og listamennirnir fara að setja sína eigin túlkun í myndefnið.

Myndefnið í þeirri mynd sem ég tek fyrir er blóm í könnu á borði með ávöxtum og dúk eftir Kristínu Jónsdóttur. Það sem vakti strax athygli mina er þessi ákveðna pensilskrift sem ljáir myndinni expressioniskan blæ. Expressionistar mála með tilfinningunni, þeir ljá myndefninu ákveðna túlkun sem hver og einn verður að finna með sjálfum sér hvernig þeir túlka. Hún málar ýmist til vinstri eða hægri og skapar þannig skarpari skil milli t.d borðsins og veggjarins. Eins með fellingarnar í dúknum, hún skapar meiri þrívíddaráhrif með þessari einföldu aðferð.

Hún leitast ekki við að ná fram mikilli nákvæmni í útliti blómanna í tilkekni mynd heldur leyfir litunum að móta formin og skapa þessi fallegu blóm, myndin fær þannig nokkuð rómantískan blæ. Það er mikil hreyfing í myndinni sem fæst með pensilskriftinni og andstæðunum í litunum. Sterkir litir í blómunum vega upp á móti brúntóna jarðlitum í bakgrunni og forgrunni. Meiraðsegja ávextirnir eru brúntóna.

Ég heillaðist bæði að myndum og sögu listakonunnar Kristínar Jónsdóttur. Hún flutti t.d. inn fræ af framandi blómum og ræktaði þau sem fyrirmyndir fyrir myndir sínar. Það sýnir bæði frumkvæði ,metnað, framtakssemi og þorsta í nýjar áskoranir. Það er ástæðan fyrir því að ég valdi hana fram yfir aðra og verkið heillaði mig út frá pensilskriftinni og þessu ótvíræða horni sem fangaði athygli mína.

Sjá mynd hér að neðan....

Skrár tengdar þessari bloggfærslu:

• kristín Jónsdóttir

Wassily Kandinsky

Wassily Kandinsky var margþættur listamaður og frumkvöðull í heimi abstrakt listarinnar. Hann nýtti hæfileika sinn í að sjá og heyra í litum og formum til þess að ryðja brautina fyrir nýju listformi. Hann var lengi að finna sinn stíl og snerti á mörgum stíleinkennum á sínum ferli en þessi þróun var mjög ákveðin og áþreifanleg. Hann byrjar í þessu hefðbundna listformi, naturalisma sem einkennist af einfaldleika, þ.e.a.s. að mála hlutina eins og þeir eru í sínu rétta umhverfi. Að námi loknu ferðast hann um Evrópu og einkennast myndir hans þá af expressionisma og fauvisma og út frá því fer hann að þróast í átt að abstrakt listinni.

Sjálf er ég hrifnumst af myndum hans frá tímabilinu 1906-1913. Þá er hann mikið að þreifa fyrir sér og er eiginlega á milli stíleinkenna. Hann er mikið að mála sitt nánasta umhverfi en vill brjótast út úr því að mála það eins og það er. Ofboðslega fallegir litir einkenna þessi verk og oft mikil óræðni. Mynd Improvistation 9 - 1910 (sjá hér til hliðar)
er gott dæmi um það að litirnir eru það fyrsta sem grípur mann en þegar maður fer að rýna í myndina er þetta í raun landslagsmynd, með reiðmanni og kastala. Hann er að mínu mati algjör snillingur í myndbyggingu og litavali, rúsínan í pysluendanum er svo að geta sagt sögu þar sem myndefnið er eins óræðið og það oft er hjá Kandinsky. Seinna þróast þessi hæfileiki hjá honum á eitthvað hærra stig sem venjulegur maður nær ekki utan um. En óumflýjanlegur krafturinn í myndum hans lætur engan ósnortinn. Ég hvet alla til að gúggla Kandinsky og skoða myndirnar hans og pæla í þessari þróun sem á sér stað frá hefbundnu myndefni yfir í abstrakt listformið. Góð síða til að sjá margar myndir hans í tímaröð er http://www.wassilykandinsky.net/

Þær myndir sem ég heillast m.a. af eru The blue mountain, Picture with an archer, Couple riding, Munich-Schwabing With The Church Of St. Ursula og svo mætti lengi telja. Það sem heillar mig helst er hvernig hann byggir myndirnar upp á litum. Litirnir draga augað á dáleiðandi hátt að myndinni og svo ferðu að pæla í myndefninu. Skoðið líka pensilskriftina, hún er töff og nútímaleg......athugið líka hversu mikil bylting slík litanotkun er á þessum tíma.

Njótið vel og góða helgi !